KIRIM TATAR SIĞINMACILAR için
SOSYO-EKONOMİK SORUNLAR ÇALIŞMA GRUBU
Rusya Federasyonu’nun 2014 yılında Kırım’ı işgali ve akabinde 2022 yılında Ukrayna’ya tam kapsamlı saldırısı ile sıcak savaşın başlamasının ardından Türkiye’ye gelerek yerleşen Kırım Tatar asıllı sığınmacıların Türkiye’de karşılaştıkları sosyo-ekonomik ve kültürel sorunlarla ilgili olarak Kırım Tatar Millî Meclisi Başkanı Refat Çubarov’un koordinasyonu ile yapılan toplantı ve istişareler sonucunda Kırım Tatar Millî Meclisi ve Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Genel Merkezi ortaklığında bir Çalışma Grubu kurulması kararlaştırılmıştır.
Çalışma Grubu Kırım Derneği Genel Merkezi, Kırım Tatar Millî Meclisi ve Türkiye’de yerleşik Kırım Tatar sığınmacıların temsilcilerinden müteşekkildir. Çalışma Grubunun üyeleri;
-Av.Namık Kemal Bayar (Kırım Derneği Genel Başkan Vekili)
-İsmet Yüksel (Kırım Derneği Genel Başkan Yardımcısı)
-Ülkü Aksel (Kırım Derneği Genel Sekreteri)
-Prof.Dr.Enver Aydoğan (Kırım Vakfı Yönetim Kurulu Üyesi)
-Nurten Bay (Emel Kırım Vakfı Başkan Yardımcısı)
-Ömer Bircan (Kırım Derneği Bursa Şubesi Yönetim Kurulu Üyesi)
-Abmecit Süleymanov (Kırım Tatar Millî Meclisi Üyesi)
-İsmail Osmanov (Kırım Tatar Sığınmacıları Temsilen-Bursa)
-Rüstem Reşitov (Kırım Tatar Sığınmacıları Temsilen-Bursa)
-Osman Osmanov (Kırım Tatar Sığınmacıları Temsilen-Antalya)
Bu Grup, Türkiye’de yerleşik Kırım Tatar sığınmacılar tarafından 16 Haziran 2026 tarihinde yapılan toplantıya esas olarak bildirilen ve aşağıda listelenen sorunlar ve talepler hakkında çalışmalar yapacaktır. Grubun temel görev ve amacı aşağıda belirtilen konuların Türkiye Cumhuriyeti kanunları ve mevzuatı çerçevesinde Kırım Tatar sığınmacıların faydalanabileceği şekilde çalışmalar ve müracaatları yaparak neticelendirmeye gayret etmek olacaktır.
Çalışma Grubu tarafından yapılacak çalışmalar, görüşmeler ve müracaatlar Kırım Derneği Genel Merkezi tarafından Türkiye Cumhuriyeti’nin ilgili makamları nezdinde gerçekleştirilecektir. Siyasi yönden çözülmesi icap eden hususlar ise Grup tarafından Kırım Tatar Millî Meclisi’ne, devletlerarası hususlar ise Ukrayna’nın Ankara Büyükelçiliğine aktarılacaktır.
Diğer taraftan aşağıda belirtilen hususlar içerinde yer alan sosyo-kültürel konular hakkında yapılabilecek etkinlik, faaliyet ve projeler ise Kırım Derneği Genel Merkezi tarafından konuyla ilgili kamu ve sivil toplum örgütleri ve Türkiye’deki Kırım Tatar sivil toplum örgütleri ile paylaşılarak ortak çözüm önerileri ve projeler üretilmesine çalışılacaktır.
I)Genel Durum
2014 yılı sonrası Ukrayna ve Kırım’dan Türkiye’ye sığınmak zorunda kalan Kırım Tatar sığınmacıların sayısı özellikle 2022 yılında başlayan sıcak savaş ile önemli ölçüde artmıştır. 2022 yılı Mart ayından başlayarak Haziran ayına kadar devam eden ilk üç aylık dönemde çalışma merkezi Ankara’da bulunan Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Genel Merkezi’nin kayıtlarına göre Kırım Tatar Millî Meclisi ve Türkiye’nin Kyiv Büyükelçiliği tarafından Ukrayna’da, Kırım Derneği Genel Merkezi tarafından da Türkiye’de yapılan organizasyonla yaklaşık 3500 civarında sığınmacı Türkiye’ye giriş yapmış olup, bunların 2500 kadarı Kırım Tatarı, diğerleri Ukrain ve Türk asıllı idi. Bu raporun hazırlanış tarihi itibarı ile tahminen 1500 civarı Kırım Tatarı halen Türkiye’de sığınmacı statüsünde yaşamaktadır.
2022 yılından itibaren Türkiye’ye gelen Kırım Tatar sığınmacılar konusunda ilk karşılaşılan hukuki sorun “Türkiye ve Ukrayna arasında kara sınırı olmaması nedeniyle uluslararası anlaşmalar kapsamında Ukrayna’dan gelecek kişilere uluslararası koruma ve sığınmacı statüsü verilememesi, temel mevzuat uyarınca bu kapsama alınamama sorunu” idi. Göç İdaresi Başkanlığı ile yapılan görüşmeler neticesinde bu hususta yeni bir mevzuat oluşturularak sorun çözüldü.
İkinci ana sorun uluslararası koruma ve sığınmacı statüsünün kısa süreli ve daimi olarak hukuksal kısıtlamalar gerektiren bir statü olmasıydı. Savaşın uzun sürme ihtimaline karşılık ilk adımda sağlanan bu statünün ileride yeni sorunlar doğuracağı ve sığınmacı statüsündeki Kırım Tatarları için sürekli olarak bürokratik sorun çıkaracağı öngörülmekteydi.
Göç İdaresi Başkanlığı nezdinde yapılan çalışmalar neticesinde daha önce sadece Ahıska Türkleri’ne tanınan yasal kriterlerden muafiyet sağlanarak Uzun Süreli İkamet hakkının Kırım Tatar sığınmacılara da tanınması ile bu sorun da giderilmiş oldu. Temmuz 2022 tarihinde yapılan düzenleme ile Kırım Tatar sığınmacıların yasada yer alan kriterlerden muaf tutularak uzun süreli ikamet hakkını haiz olması böylelikle sağlandı.
2022 yılı Ekim ayından sonra Kırım Derneği Genel Merkezi’ne intikal eden sorunların %95’i, sığınmacıların çeşitli nedenlerle geri gönderme merkezlerine gönderilmesi sorunundan ibaret idi ve bu sorunun önemli bir kısmı çözüme kavuşturuldu. Bu noktada aşağıda işlenen sorunların hiçbiri hakkında 2026 yılının Haziran ayına kadar Kırım Derneği Genel Merkezi’ne herhangi bir toplu ve resmî bilgilendirme ya da şikayet gelmediği hususunun önemle altını çizmekte fayda vardır.
Ancak, 16 Haziran 2026 tarihinde KTMM Başkanı Refat Çubarov’un koordine ettiği toplantıda dile getirilen ve toplantı öncesi ve sonrası ilgililer tarafından iletilen hususlara dair yeni bir Çalışma Grubu oluşturulması öngörülmüştür.
II)Sorunlar
a)İstihdam ve Çalışma İzinleri Sorunları
Türkiye’de bulunan Kırım Tatar sığınmacıların dile getirdiği ilk sorun istihdam ve çalışma iznine dair sorunlardır. Çalışma izni alınmasına dair yasal ve bürokratik prosedürlerin uzun sürmesi, işçi ve işveren açısından getirdiği bürokratik yük, uygulamada yeknesaklık olmaması, bazı çalışma izni müracaatlarının red ile sonuçlanması, işverenin çalışma izni bürokrasisi nedeniyle işe almada isteksiz davranması dile getirilen ana sorunlardır.
aa)Meslek Oda ve Birliklerinin Kayıttan İmtina Etmesi
Toplantıda, istihdam konusunda dile getirilen bir diğer sorun çeşitli meslek ve sanat erbablarının yasaların öngördüğü tüm şartları ve prosedürleri yerine getirmesine rağmen mahallin Meslek Odası ve/veya Birliğinin ilgilinin kayıt talebini çeşitli sebepler ileri sürerek red etmesi ve bu nedenle meslek ve sanatını icra etmesi için işyeri açamamasıdır. Bu hususta toplantıda verilen örnek; Kırım Tatar sığınmacı bir diş hekiminin mesleğini icraya yönelik tüm prosedürü yerine getirmesine rağmen mahallin Meslek Odası’na müracaatının red edilmesi ve mesleğini icra edememesi olarak verilmiştir.
b)Sosyal Güvenlik ve Sağlık Hizmetleri Sorunları
Toplantıda dile getirilen bir diğer önemli sorun da sığınmacıların sosyal güvenlik, Türkiye’de yapılan çalışmaların Ukrayna’daki emeklilik sistemine entegrasyonu, Ukrayna’dan emekli olanların maaş ödemelerine dair sorunlar, Türkiye’de sağlık hizmetlerinin pahalılığı ve benzeri konulardan ibarettir.
c)Sürücü ehliyeti, diğer ehliyetler, ruhsatlar ve benzeri belge denklikleri
Ukrayna’dan alınan çeşitli tipte araç kullanma ehliyet, ruhsat ve belgelerinin Türkiye’de geçerli sayılmaması ve bu ehliyet ve belge sahiplerine daha düşük kapsamlı ehliyet ve belgelerin verilmesi de bir başka sorundur.
Örnek vermek gerekirse, Ukrayna’da ağır vasıta ehliyeti almış kişinin ağır vasıta ehliyetinin Türkiye’de sadece binek araç kullanma ehliyeti ile değiştirildiği bildirilmiştir.
d)Diploma, Yeterlilik Belgeleri ve Eğitim Dökümanlarının Denkliği
Ukrayna’dan alınan özellikle önlisans ve lisans diplomaları ile mesleki yeterlilik ve diğer eğitim dökümanlarının denkliğinin Türkiye’de tanınması öteden beri devam edegelen bir sorundur.
Konu hakkında Kırım Tatar Millî Meclisi üyesi Gayana Yüksel’in görevlendirildiği ve kendisi tarafından Türkiye Cumhuriyeti Yüksek Öğrenim Kurumu ile görüşmeler yapıldığı, ayrıca gerek KTMM adına gerekse Ukrayna devleti tarafından konu hakkında çeşitli defalar görüşmeler yapıldığı müşahade edilmiştir.
e)Sığınmacı Çocukların Okul Kayıtları
Toplantıda sığınmacıların ilk ve orta seviyede eğitim gören çocuklarının okul kayıtlarının uzun dönem ikamet izni alınana kadar geçen sürede (yaklaşık 6 aya kadar uzamaktadır) yaptırılamadığından bahsedilmiştir.
f)Türkiye’de Eğitim alan/tamamlayan çocukların eğitim programlarına destek
g)Sosyal Sorunlar
Gerek yazılı raporda gerekse toplantıda engelli bireylere, çocuk sahibi bekar kadınlara, emeklilere, siyasi tutuklu yakınlarına destekler gibi sorunlar dile getirilmiştir.
h)Diğer Sorunlar
Yukarıda önceliklendirerek ana sorunlar olarak belirttiğimiz hususlara ilave olarak toplantı öncesi gönderilen yazılı metinde aşağıdaki hususlara da yer verilmiştir.
* Konut sorunları ve konutun uygun fiyatlılığı;
* Yeni gelen vatandaşlar için geçici konaklama mekanizmalarının eksikliği;
* Uygun fiyatlı konut kiralama ve satın alma programlarının eksikliği;
* Devlet ve belediye sosyal programlarına eşit erişimi sağlamak;
* Yasal statünün istikrarlı olmasını sağlamak ve göçmenlik mevzuatındaki değişiklikler nedeniyle ikamet hakkını kaybetme riskini azaltmak;
İkamet ve kayıt bölgesinin değiştirilmesi durumunda belgelerin yeniden düzenlenmesi ve yeni bir kimlik edinilmesi gerekliliği ;
* Göçmenlik mevzuatı, iş ilişkileri, sosyal koruma, vatandaşlık edinimi ve diğer idari ve hukuki prosedürler konularında hukuki yardım ve danışmanlık desteği sağlamak;
* Yabancıların bankacılık ve finans hizmetlerine erişiminin sınırlı olması;
vize başvurusunda ödedikleri aşırı yüksek vergiler (Karşılaştırma için belirtmek gerekirse , Rus vatandaşlarından bu tür ödemeler istenmemektedir);
* Asimilasyon riskleri ve ulusal kimliğin, dilin ve kültürün korunması için yetersiz koşullar;
* Türk toplumuna sosyal uyum ve entegrasyon;
* Kırım Tatar topluluğunun çıkarlarını etkileyen konularda devlet yetkilileri ve yerel yönetimlerle etkileşim mekanizmalarının geliştirilmesi.
Bu maddede belirtilen sorunların mutlak surette detaylandırılması gerekmektedir. Bununla birlikte ana sorunlar olarak işlediğimiz hususlara tekabül eden ve tekrar niteliğinde olan hususlar da yer almaktadır. Bu maddede yer alan bazı sorunlar Türkiye’nin genel ekonomik durumuna dair konular (konut ve kira fiyatları gibi) olduğundan bu noktada istisnai bir çözüm getirme olanağı bulunmamaktadır. Keza, entegrasyon ve vatandaşlık gibi konuları ise tamamen devlet iradesine dair bir husustur. Özellikle Türkiye devletinin Kırım Tatarları ve diğer bazı Türk soylular için Türk vatandaşlığı hakkı vermeme (kanunda sayılan evlilik ve sair durumlar hariç) yönünde kuruluşundan bugüne yerleşik bir devlet politikası da vardır.
Bu nedenle, bu maddede yer alan hususlarda Çalışma Grubu ancak öneri üretebilecek konumda olup, maddede belirtilen sorunların detaylandırılması durumunda varsa müracaat ve teşebbüslerde bulunulabilecektir.
III)Çalışma Metodu
Çalışma Grubu, Grubun Kırım Tatar sığınmacıları temsilen Gruba katılan üyelerinin katkısı ile hazırlanarak 16 Haziran 2026 tarihli toplantıya sunularak yukarıda sıralanan sorunlar ve talepler listesinde yer alan hususlar hakkında Türkiye Cumhuriyeti kanunlarına ve mevzuatına uygun şekilde görüşmeler ve müracaatlar yaparak çözüm yolları geliştirmeye gayret edecektir. Müracaatlar Kırım Derneği Genel Merkezi tarafından resmî usullerle yapılacaktır.
Çalışma Grubu üyeleri, yukarıda yer almayan ancak yapılan çalışmalar esnasında tespit edecekleri sorun ve talepler hakkında da çalışmalar yapabilir.
Türkiye’de yerleşik Kırım Tatar sığınmacılar karşılaştıkları diğer sorunlar ve talepleri hakkında Çalışma Grubu üyelerine ya da Kırım Derneği Genel Merkezi’ne ait Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir. mail adresine e-posta atarak sorunlarını bildirebilirler.
Keza, Türkiye’de yerleşik Kırım Tatar sığınmacıların yerleşim yerlerinde kurulu Kırım Tatar Sivil Kuruluşlarına sığınmacılar tarafından bildirilen sorun ve taleplerin Kırım Derneği Genel Merkezi bünyesinde kurulan Çalışma Grubuna iletilmesini de önemle rica ederiz.
