Kurucusunun Derneğimiz olduğu Kırım Vakfı’nın “Tarih ve Kültür Konferansları” çerçevesinde Prof. Dr. Zaynabidin Abdiraşidov ile düzenlediği “İsmail Gaspıralı ve Türkistan” adlı konferans 3 Ocak 2026 tarihinde gerçekleştirildi.
Türk Dünyasının ışığı, fikir babası, eğitimci, gazeteci İsmail Bey Gaspıralı’nın Kırım’dan başlayıp Türk Dünyasının her köşesine yayılan etkilerinin Türkistan’daki yönünü ortaya koyan “İsmail Gaspıralı ve XX. Yüzyılın Başlarında Türkistan” adlı kitabın tanıtımına yönelik düzenlenen konferans, Tuvgan Til İnternet Sitesi Koordinatörü Oya Deniz Çongar Şahin’in takdimi ile başladı.
Kırım Vakfı Başkanı Tuncer Kalkay 2026 yılının hayırlı olmasını dileyerek başladığı konuşmasında, 2025 yılında dünya genelinde çok büyük boyutlarda işgallerin, soykırımların yaşandığı, bu kötülüklerin sorumlularının, maalesef hakim küresel güçlerin yönlendirmesi ve algı yönetimi sayesinde aklanmaya çalışıldığını, bu çerçevede de bizden olmayanların manipülasyonlarının toplumu ne şekilde etkilediğini anlattı. Hür irademizin en büyük desteğini Kendi değerlerimizde bulacağını ifade eden Kalkay, “Herkesin kendini bilmesi, vicdanıyla düşünmesi ve bu yönde hareket etmesi lazım. Bizim (Kırım Tatarlarının) çok büyük değerlerimiz var. Bundan yüz elli yıl önce, İsmail Bey Gaspıralı ortaya çıktı ve imkânları da hiçbir şekilde bizimle kıyaslanamayacak kadar azdı” dedi. Gazeteci, eğitimci, fikir adamı İsmail Bey Gaspıralı’nın en karanlık dönemde Türk dünyasının aydınlanmasına yaptığı katkıların ne kadar büyük olduğunun daha yeni anlaşılmaya başlandığını anlatan Kalkay, Gaspıralı’nın fikirlerinin bugün dahi ne kadar önemli ve geçerli olduğuna dair vurgu yaptı.
Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi (HBVU) Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bölümü Misafir Öğretim Üyesi Prof. Dr. Zaynabidin Abdiraşidov, Yüksek Lisans da dahil olmak üzere eğitimini, doğmuş olduğu Özbekistan’da tamamladığını ifade ederek konferansına başladı.
İsmail Gaspıralı’nın Türkistan’daki etkisini ortaya koyan Almanya’da tamamladığı doktora tezinin ilk önce 2011 yılında Rusça olarak Taşkent’te yayınlandığını, 2022 yılında da Hatice Kerimoğlu’nun tercümesi ile Selenge Yayınları arasında Türkçe olarak basıldığını ifade eden Abdiraşidov, 2012 yılında Kırım’a yaptığı seyahatten bahsetti.
“Gaspıralı’nın yürüdüğü yollar, (Kırım’daki) dağların arası, Zincirli Medrese, Giray Türbesi… Okuduklarım, araştırdıklarım, hepsi gözümün önünden geçmeye başladı. Sanki Gaspıralı’nın yanında Bahçesaray’ı gezmiş gibi oldum” şeklinde konuşan Abdiraşidov, konferansta Gaspıralı'nın Türkistan gezisini ele alarak bu gezinin, Gaspıralı’nın Tercüman gazetesi üzerinden yürüttüğü siyasi faaliyetlerini etkileyen unsurlardan biri olduğunu ifade etti.
Buhara Emiri Abdulahad Han'ın Gaspıralı’ya sağladığı maddi ve manevi desteğin altını çizen Abdiraşidov, Gaspıralı’nın ilk olarak 1883 yılında Türkistanlı hükümdarlarla tanıştığını ve Türkistan’a olan ilgisinin bu şekilde gitgide arttığını vurguladı. Abdulahad Han’ın daveti üzerine Gaspıralı’nın, 1893 yılının mayıs ayında ilk defa Türkistan’a gittiğini ifade eden Abdiraşidov, Gaspıralı’nın deneyimlerini daha sonrasında “Buhara’da Ne Gördüm?” ismindeki seri makaleler şeklinde, Tercüman gazetesinde yayımladığını kaydetti. Ayrıca Abdiraşidov, Rusların Türkistan’ı “yarı vahşi” olarak tanımlamasının üzerine Gaspıralı’nın, Türkistan gezisine dair yazdığı hatıratlarında Rusların iddialarını yalanladığını belirtti.
Gaspıralı’nın ikinci defa 1908 yılında Türkistan’a yaptığı seyahate de değinen Abdiraşidov, Gaspıralı’nın fikirlerinin ve çalışmalarının Türkistan’da ne şekilde karşılık gördüğünü ve etkisini anlattı.
Konferans, katılımcıların sorularının Abdiraşidov, tarafından cevaplandırılması ile tamamlandı.
Kırım Vakfı Başkanı Tuncer Kalkay, “İsmail Bey Gaspıralı’yı anlatmak için günler yetmez. Kırım Tatarları, vatana döndükleri zaman yaptıkları işlerden ilki, 1991 yılında bir Gaspıralı sempozyumu düzenlemekti. 2001 yılında da Kırım Derneği olarak büyük bir sempozyum düzenledik. 2017’den beri, İsmail Bey Gaspıralı’nın isminin artık bir üniversiteye verilmesi yönünde talebimiz var. Bir ışık saçılsın, bu değer ortaya çıksın ki, bizim aydınlığımız daha da erken gelsin.” İfadelerini kullanarak, Prof. Dr. Zaynabidin Abdiraşidov’a “Kırım Vakfı Tarih ve Kültür Konferansları”na yapmış olduğu katkı nedeniyle günün anısına plaket takdim etti.
Konferansın ardından kitabın yazarı Abdiraşidov, katılımcılara imzaladığı kitapları takdim etti.
