2015 Yılı Faaliyet Raporu

  1. Ukrayna’da Volnovakha’da 13 Ocak 2015’te gerçekleşen olaylar neticesinde, 13 Ocak Ukrayna’da milli yas günü ilan edildi. Bu sebep ile Ukrayna devleti diplomatik misyonlarında açılan taziye defterleri ile dünya kamuoyu bu acıyı paylaşmaya davet edildi. Derneğimiz Genel Başkan Vekili Mükremin Şahin, Genel Başkan Yardımcısı Namık Kemal Bayar ve Gençlik Komisyonu Başkanı Fethi Kurtiy Şahin derneğimizi temsilen Ukrayna Büyükelçiliğini ziyaret etti ve başsağlığı dileklerini iletti.

  2. Hamamönü Kabakçı Konağı’nda yeni yılın ilk etkinliği 16 Ocak 2015 Cuma günü akşamı saat 19.00’da yapıldı. Derneğimiz Gençlik Komisyonu tarafından gerçekleştirilen etkinlikte Kırım Tatar Halkı’nın yetiştirdiği önemli şairlerden Yunus Temirqaya, Eşref Şemi-zade ve Kerim Camanaqlı’nın şiirleri seslendirildi.

  3. Derneğimizin yeni kurulan teşkilatlarından Kırıkkale Şubesi ilk Olağan Genel Kurulu’nu 24 Ocak 2015 Cumartesi günü gerçekleştirdi. Genel Başkanımız Tuncer Kalkay, Genel Başkan Yardımcımız Mükremin Şahin, Kırım Vakfı Başkanı Murtaza Esenkal ve Genel Merkez Gençlik Komisyonu Başkanı Fethi Kurtiy Şahin’in de hazır bulunduğu toplantıya ilk Olağan Genel Kurul olmasına rağmen kalabalık bir vatandaş topluluğu katıldı.

  4. Rusya Federasyonu, Kırım Tatar millî hareketinin önde gelen isimlerinden Kırım Tatar Halkının Hakları Komitesi Koordinatörü Sinaver Kadirov’u 23 Ocak 2015 tarihinde Kırım dışına sürgün kararı aldı. Derneğimiz bu sebeple 28 Ocak 2015’te bir basın açıklaması yayınladı.

  5. Kırım Tatar Milli Meclis Başkan Yardımcısı Ahtem Çiygöz, 29 Ocak 2015 tarihinde gözaltına alınmış ve aynı gün, işgalden bir gün önce 26 Şubat 2014 tarihinde Kırım Yüksek Şurası önünde olan olaylara sebep olmak, huzuru bozmak ve usulsüz gösteri düzenlemek gibi suçlamalar neticesinde 21 günlük hapis cezasına çarptırılması sebebiyle Derneğimiz 1 Şubat 2015’te bir basın açıklaması yayınladı.

  6. Genel Merkezimiz 7 Şubat 2015 Cumartesi günü Ankara’da Kırım Vakfı, Emel Vakfı ve 25 şube ile 2 temsilciliğimizin hazır bulunduğu bir istişare toplantısı düzenledi.

  7. Kırım Tatarlarının en büyük diasporasının bulunduğu Türkiye’de mevcut 42 Kırım Tatar teşkilatı Genel Merkezimizin ev sahipliğinde 8 Şubat 2015 tarihinde Ankara’da bir araya geldiler. Toplantı sonrasında 5 dilde bir sonuç bildirisi yayınlandı.

  8. Birinci Kırım Tatar Milli Kurultayı’nın önderi; Kırım Tatar millî devletini kurmak için ömrünü adamış büyük liderimiz; Doğu Avrupa Müslümanları Müftüsü; Antlı şehidimiz Numan Çelebicihan şehadetinin 97. yıl dönümünde ve bala şairi olarak da tanınan Bilal Mambet doğumunun 80. yılında Hamamönü Kabakçı Konağında 20 Şubat 2015 Cuma günü saat 19.00’da düzenlenen “Kırım Tatar Edebiyat Akşamı”nda anıldı.

  9. 24 Şubat 2015 Salı günü Kırım Tatarlarının lideri, şair, siyasetçi, fikir adamı Noman Çelebicihan’ın şehit edilişinin 97. yıl dönümünde Gazi Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nde bir anma programı yapıldı. Gazi Üniversitesi Türk Dünyası Araştırmaları Topluluğu’nun düzenlediği programa Gazi Üniversitesi öğretim üyelerinden Prof. Dr. Zuhal Yüksel, Derneğimiz Yönetim Kurulu Üyesi Arş. Gör. Meryem Başkurt ve doktora öğrencisi Susanna Mustafayeva konuşmacı olarak katıldılar.

  10. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde "Tarihi ve Kültürü ile Kırım Günleri’’ etkinliği 23-24-25 Şubat 2015 tarihlerinde düzenlendi. Etkinliğe Genel Başkan Yardımcımız Av. Namık Kemal Bayar katılarak Kırım Tatar tarihinin önemli dönüm noktaları hakkında genel bir bilgi verdi.

  11. Rusya’nın, Kırım Tatarlarının tarihi vatanı Kırım’ı işgalinin 1. yıl dönümünde 27 Şubat 2015 cuma akşamı Gebze’de bir konferans düzenlendi. Derneğimiz Gebze Şubesince şube lokalinde düzenlenen konferansta Kırım Tatar Milli Meclisi Türkiye Temsilcisi, Emel Kırım Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Zafer Karatay ve İstanbul üniversitesi öğretim üyesi Doç. Dr. Kutluk Kağan Sümer’in sunumları gerçekleşti.

  12. Vatan Kırım’ın Rusya tarafından kanunsuz işgali 28 Şubat 2015 Cumartesi günü Rusya’nın Ankara Büyükelçiliği önünde Genel Merkezimiz ve Türkiye’de Kurulu Kırım Tatar Teşkilatları Platformu tarafından düzenlenen bir basın açıklaması ile protesto edildi.

  13. Organizasyonunu Derneğimizin gerçekleştirmiş olduğu “Kırım’la Dayanışma Gecesi” 7 Mart 2015 Cumartesi günü akşamı Ankara’da “Halil İbrahim Sofrası”nda düzenlendi.

  14. Kırıkkale Şubemiz gençlik çalışmalarına başladı. Etrafında bulunan pek çok Kırım Tatar köyü ve Ankara’ya yakınlığı sayesinde çok büyük bir potansiyel bulunduran Kırıkkale şubemiz, Genel Merkez gençlik komisyonu başkanımız Fethi Kurtiy Şahin’in de katıldığı ilk gençlik toplantısını 16 Mart 2015 Pazartesi günü gerçekleştirdi.

  15. 20 Mart 2015 Cuma günü saat 19.00’da Genel Merkezimiz tarafından Hamamönü Kabakçı Konağı’nda “Aluşta’dan Esen Yeller” Bir Kırım Türküsü isimli kitabın yazarı Serra Menekay Öncel’in imza akşamının da yapıldığı “Kırım Tatar Edebiyat ve Şiir Akşamları”nın Mart ayı programı düzenlendi.

  16. Derneğimiz Toydemir Şubesinin İlk Olağan Genel Kurul Toplantısı 22.03.2015 tarihinde Polatlı Toydemir mahallesinde yapıldı. Geçici Yönetim Kurulu faaliyet raporu okunarak üyelerin bilgisine sunuldu, müzakereler maddesinde söz alan üye olmadığından açık oylamaya sunulan rapor rapor oybirliğiyle kabul edildi.

  17. Kırım Tatarca’nın yaşatılması, Kırım Tatar dil ve kültürünün korunması için Türkiye’de ikinci kez düzenlenen “Kırım Tatarca Dil Olimpiyatı” 28 Mart 2015 Cumartesi günü Derneğimizde gerçekleştirildi.

  18. Derneğimizin en beğenilen organizasyonlarından “Kırım Tatar Şiir ve Edebiyat Akşamları”nın biri daha 28 Mart 2015 Cumartesi günü akşamı saat 19.00’da derneğimizde gerçekleştirildi.

  19. Genel Merkezimiz, dünya üzerinde Kırım Tatarca yayın yapan tek televizyon kanalımız ATR’nin ve onun çevresinde faaliyet gösteren Radyo Meydan, Lale Televizyonu ve Radyo Lider’in yayınları 31 Mart 2015 Salı günü gece yarısı, faaliyet ruhsatları çeşitli bahanelerle yenilenmeyerek durdurulması sebebiyle 1 Nisan 2015 Çarşamba günü bir basın bildirisi yayınladı.

  20. Derneğimizin de içerisinde yer aldığı, Türkiye’de çalışmalarını sürdüren 43 Kırım Tatar Teşkilatı’nın ortaklaşa kurduğu Kırım Tatar Teşkilatları Platformu 4-5 Nisan 2015 tarihlerinde ilk istişare toplantısını Derneğimizin ev sahipliğinde gerçekleştirdi. Milli liderimiz Mustafa Abdülcemil Kırımoğlu, Kırım Tatar Milli Meclis Başkanı Refat Çubar, Milli Meclis Başkan Muavini Aslan Ömer Kırımlı, Milli Meclisimizin Türkiye danışmanı ve Kırım Haber Ajansı’nın sahibi İsmet Yüksel, önemli insan hakları savunucusu ve milli hareketimizin veteranlarından Sinaver Kadir’in katıldığı ilk toplantıda diasporanın yakın gelecekteki faaliyet planı ve genel stratejisi hakkında tarihi kararlar alındı. Toplantı sonrası bir basın açıklaması yayınlandı.

  21. Yıl boyunca Derneğimiz kurslarındaki faaliyetlere katılan gençlerimiz ve çocuklarımız 12 Nisan 2015 Pazar günü aileleri için bir gece düzenleyerek ailelerini ağırladı. Meryem Kadirova yönetimindeki halk oyunları ve Rümeysa Ay yönetimindeki piyano-keman kurslarında ders gören üyelerimizin çocukları sergiledikleri performans ile büyük beğeni topladılar.

  22. Kırım Tatar Dili ve Edebiyatı derslerimiz ile birlikte “Kırım Tatarca Okuma Klübü” 18 Nisan 2015 Cumartesi günü yeniden başladı.

  23. Türkiye’de yaşayan Kırım Tatarlarınca kurulan 40 Dernek ve 3 Vakıf’ın bir araya gelerek, vatan Kırım’ın Rusya tarafından işgaline karşı birlikte faaliyet, program ve proje yürütmek amacı ile kurulan Kırım Tatar Sivil Toplum Kuruluşları Platformu, gerçekte ve hukuken var olup olmadığı meçhul olan bir Federasyon ve onun Genel Başkanı sıfatıyla hareket eden şahsın, Kırım’da Rusya yanlısı işbirlikçilerle birlikte hareket etmesi sebebiyle 19 Nisan 2015 Pazar günü kamuoyuna bir duyuru yayınladı.

  24. Genel Merkezimiz ve Kırım Tatar Teşkilatları Platformu Rusya devlet Başkanı Putin’in Ermeni tehciri konusunda yaptığı açıklamalar ve Ermenistan ziyareti sebebiyle bir basın açıklaması yayınladı.

  25. ForumTurkuaz grubu tarafından Ankara Keçiören Yunus Emre Kültür Merkezi’nde 28 Nisan 2015 Salı günü "Kırım Tatarları ve Kırım Krizi" konulu bir konferans düzenlendi. Toplantıya Genel Başkan Yardımcımız Av. Namık Kemal Bayar ve Genel Merkezimiz Gençlik Kolu Başkanı, ODTÜ Uluslararası İlişkiler Bölümü Araştırma Görevlisi Fethi Kurtiy Şahin konuşmacı olarak katıldı.

  26. Derneğimiz Sungurlu Şubesi yönetim kurulu üyeleri ve eşleri toplamış olduğu muhtelif yardım malzemesini 9 Mayıs 2015 Cumartesi günü Türk Ocakları Genel Merkezi’ne getirerek yetkililere teslim ettiler.

  27. Rıza Yusuf’un 75. Yaş Jübile programı 9 Mayıs 2015 Cumartesi günü Ankara’da düzenlendi. T.C. Başbakanlık Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı’nın katkılarıyla düzenlenen konser programı Kırım Tatar Sürgününün 71. yıl dönümü Anma Programı çerçevesinde gerçekleştirildi.

  28. Derneğimiz Gençlik Komisyonu’nun düzenlediği “YÜREĞİNDE BİR ATEŞ YAK” etkinliği 16 Mayıs 2015 Cumartesi günü Ankara’da Sıhhıye Abdi İpekçi Parkı’nda gerçekleştirildi.

  29. Kırım Tatarları’nın vatanlarından sürgünü ve soykırımının 71. yılında 17 Mayıs 2015 Pazar günü Ankara Anadolu (Tandoğan) Meydanı’nda bir Matem Mitingi düzenlendi.

  30. Derneğimiz tarafından Kırım Tatar Sürgünü’nü anlatan bir mektup yazıldı ve bir Kırım Tatar Fes’i ile birlikte ünlü sunucu ve TV programcısı Müge Anlı’ya gönderildi. Sayın Anlı mektubumuzu 18 Mayıs 2015 Pazartesi günkü programında fesimizi takarak okudu ve Kırım Tatar Sürgünü’nü andı.

  31. İstanbul Şubemizin Beyoğlu’nda düzenlemiş olduğu etkinliğin gerçekleştiği saatlerde 18 Mayıs 2015 Pazartesi akşamı saat 20.30’da Bakırköy’de de Emel Kırım Vakfı yöneticileri Kırım İçin “Kalbinde Ateş Yak” etkinliği düzenlediler.

  32. Genel Merkezimiz tarafından 21 Mayıs 2015 Perşembe günü “Büyük Çerkes Sürgünü’nün 151. Yılı” sebebiyle bir basın bildirisi yayınlandı.

  33. Derneğimiz Ceyhan Şubesi ile Çakaldere Köyü muhtarlığı 24 Mayıs 2015 Pazar günü geleneksel 12. Tepreç Şenliği’ni gerçekleştirdiler.

  34. Derneğimiz Konya Şubesi “Geleneksel XVI. Konya Tepreçi”ni 31 Mayıs 2015 Pazar günü Konya-Birlik Parkı’nda (Ankara yolu) düzenledi.

  35. Genel Merkezimizin halk oyunları ekibiyle birlikte misafir olarak katıldığı Polatlı Kırım Derneği’nin Tepreş şenliği, 14 Haziran 2015 Pazar günü, Polatlı Belediyesi Hacı Bekir Türker Parkı’nda gerçekleştirildi.

  36. Derneğimiz Gençlik Kolları 1 Temmuz 2015 tarihinde Ankara’da bir iftar düzenledi. Derneğin eski gençlik kolları üyeleri, eski gençlik komisyonu başkanları ve aramıza yeni katılan pek çok gencin de bulunduğu bu etkinlikte gençler hem sohbet etme hemde Kırım’daki son durum hakkında fikir alış verişi yapma imkanı buldu.

  37. Keçiören Belediyesi 6. Uluslararası Ramazan Etkinlikleri çerçevesinde 5 Temmuz 2015 Pazar Günü Kalaba Kent Meydanı’nda “Kırım Evi” açılışının ardından düzenlenen “Kırım Gecesi”nde Derneğimiz Halk oyunları ekibinin gösterisi büyük ilgi gördü.

  38. Altındağ Belediyesi’nin 18 Haziran - 15 Temmuz 2015 tarihleri arasında düzenlediği etkinlikler çerçevesinde Ankara’nın tarihi mekânlarından Hamamönü’nde Derneğimizce “Kırım Standı” açıldı.

  39. Dünya Kırım Tatar Kongresi (DQTK) Hazırlık Komitesi 15 Temmuz 2015 Çarşamba günü Milliyetçi Hareket Partisi Genel Başkanı Sayın Devlet Bahçeli’ye bir nezaket ziyaretinde bulunarak kendisini 1-2 Ağustos 2015 tarihinde Ankara’da yapılacak olan “Dünya Kırım Tatar Kongresi”ne davet ettiler.

  40. Dünya Kırım Tatar Kongresi Hazırlık Komitesi 15 Temmuz 2015 Çarşamba günü Cumhuriyet Halk Partisi Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu’na bir nezaket ziyaretinde bulunarak kendisini 1-2 Ağustos 2015 tarihinde Ankara’da yapılacak olan “Dünya Kırım Tatar Kongresi”ne davet ettiler.

  41. Mübarek Ramazan ayında, fitre ve zekatları ile Ramazan paketlerini Kırım’a göndermek isteyen vatandaşlarımızın bağışladığı 40.368 lira Kırım’a ulaştırılmış ve hayırseverlerin listesi Derneğimiz internet sitesinde yayınlanmıştır.

  42. 31 Temmuz-2 Ağustos 2015 tarihlerinde Ankara Bilkent Otel ve Konferans Merkezi’nde TBMM’yi temsilen Başkan Vekili Naci Bostancı, Türk hükümetini temsilen Başbakan Yardımcısı Numan Kurtulmuş, Ukrayna Cumhurbaşkanını temsilen Ukrayna Dışişleri Bakanı Pavlo Klimkin, Kırım Tatar Halkı’nın millî lideri Mustafa Abdülcemil Kırımoğlu, DQTK Başkanı Refat Çubar, siyasi parti temsilcileri, çeşitli ülkelerin Ankara’daki büyükelçi ve misyon temsilcileri, Türkiye, ABD, Kanada ve Avrupa ülkelerinden çok sayıda akademisyen, araştırmacı ve basın mensubu ile birlikte Kırım Tatar diasporasının yaşamakta olduğu 14 ülkeden temsilcilerin hazır bulunduğu “Dünya Qırım Tatar Kongresi” Derneğimiz ev sahipliğinde düzenlendi. Kongre sonrasında Kongrenin Kırımtatar Halkına, Bütün İnsanlığa; Birleşmiş Milletler Teşkilatı’na; İnsan Haklarına, Hukuk ve Demokrasinin Üstünlüğüne Saygılı Bütün Dünya Devletlerine; Milletler ve Devletler Tarafından Kurulan Birliklere; Milletlerarası ve Millî Kuruluşlara, Ukrayna Devleti ve Halkına Müracaatları ile birlikte bir “Netice Beyannamesi” yayınlandı.

  43. Derneğimizin Meşrutiyet Caddesi’ndeki binasında 21 Ağustos 2015 Cuma günü akşamı saat 19.30’da Kırım’dan gelen hocalarımızın da hazır bulunduğu bir “Kırım Tatar Şiir ve Edebiyat Akşamı” düzenlendi.

  44. Dünya Kırım Tatar Kongresi Yönetim Kurulu’nun 30 Ağustos 2015 Pazar günü Romanya’nın Köstence şehrinde yapılan ilk toplantısına Derneğimizi temsilen yönetim kuruluna seçilen Genel Başkan Vekilimiz Mükremin Şahin ve Genel Başkan Yardımcımız Namık Kemal Bayar katıldı.

  45. Vatanı bir kez daha işgale uğrayan ve işgalcilerin baskı ve terörünü her an yaşayan Kırım Tatar halkı adına DQTK tarafından 8 Eylül 2015 Salı günü Kardeş Türk Halkına ve Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığına hitaben son zamanlarda Türkiye’de artan terör olayları sonucu hayatını kaybeden kardeşlerimiz için başsağlığı, olaylarda yaralananlara acil şifalar dileyen bir mesaj yayınlandı.

  46. Derneğimiz Çatalca Şubesi Olağan Genel Kurul Toplantısı 20 Eylül 2015 tarihinde yapıldı.

  47. Derneğimiz bu yıl 9 hissesi Konya Şubemizden gelen, kalanları Genel Merkezimiz tarafından toplanan ve toplam 133 hisseden oluşan kurbanlarımızın kesimini Vatanımız Kırım’da, vatandaşlarımızın yoğun yaşamış olduğu Ukrayna’nın Geniçesk ilçesinde ve ambargo uygulanmakta olan kapılarda görevli arkadaşlarımızın nezaretinde yapmış ve ihtiyaç sahibi vatandaşlarımıza dağıtmış, hayır sahiplerinin listesi kurban kesim fotoğrafları ile birlikte Genel Merkezimiz internet sitesinde yayınlanmıştır.

  48. Başkentimiz Ankara’da Ekim ayında 15 Ekim 2015 Perşembe günü düzenlenen Çorum günlerinde Derneğimiz Sungurlu Şubesi 15-18 Ekim tarihlerinde açmış olduğu standta Kırım Tatar kültürünü tanıtmıştır.

  49. Derneğimizin gelenekselleşen ve büyük bir ilgiyle takip edilen etkinliklerinden Hamamönü Kabakçı Konağı’ndaki “Kırım Tatar Kültür ve Sanat Akşamları” 2015-2016 sezon açılışı 16 Ekim 2015 Cuma günü saat 19.00’da yapıldı.

  50. CHP Çankaya ilçe teşkilatı başkanı Selçuk Dereli, milletvekili adayları Aylin Nazlıaka ve Ali Balkız seçim çalışma platformu üyelerinden oluşan bir grup ile birlikte 23 Ekim Cuma günü akşamı Derneğimize bir nezaket ziyaretinde bulundular.

  51. Dünya Kırım Tatar Kongresi Yönetim Kurulu 2. Toplantısı 7 Kasım 2015 Cumartesi günü Kiev’de yapıldı. Derneğimizi temsilen yönetim kuruluna seçilen Genel Başkan Vekilimiz Mükremin Şahin ve Genel Başkan Yardımcımız Namık Kemal Bayar katıldı.

  52. Her yıl Ankara Polatlı’da Derneğimiz Toydemir Şubesi tarafından düzenlenen Kırım Hatıra Ormanı geleneksel fidan dikme etkinliğinin 12’ncisi 8 Kasım 2015 Pazar günü gerçekleştirildi. Genel Merkezimiz tarafından 28 Kasım 2015 Cumartesi günü “Holodomor”a dair bir bildiri yayınlandı.

  53. Kırım Tatar Halk Dansları çalışmaları 1 Aralık 2015 Salı günü yeniden başladı.

  54. Derneğimiz ev sahipliğinde; Kırım Tatar Teşkilatları Platformu “10 Aralık İnsan Hakları Günü” münasebetiyle Ankara’da Rusya Büyükelçiliği önünde bir basın açıklaması yaptı. Kırım Tatar Teşkilatları Platformu İcra Komitesi Üyesi Namık Kemal Bayar tarafından Platformun basın açıklaması okundu. Etimesgut, Kırıkkale, Ankara, Polatlı, Ballıkpınar ve Eskişehir’den gelen teşkilat üyeleri tarafından Rusya Büyükelçiliği önüne bir siyah çelenk bırakılmasının ardından topluluk olaysız bir şekilde dağıldı.

  55. “Kırım Tatar Kültür ve Sanat Akşamları”nın 11 Aralık 2015 Cuma günü saat 19.00’da Hamamönü Kabakçı Konağı’nda düzenlenen programında Kırım Tatar yırları ile Türk Dünyası’nda seslendirilen ezgilerin benzerliklerini anlatarak TRT İstanbul Televizyonu’nda yapımcı-yönetmen olarak görev yapan, TÜRKSES isimli topluluğun kurucusu Bünyamin Aksungur oldu.

  56. Derneğimiz Gebze Şubesi 12-15 Aralık 2015 tarihleri arasında Gebze Tatar Camii’nde (Yeni Camii) 12 Aralık Cumartesi günü başlayan “Vatan Kırım’a Umut Kermesi” adıyla bir kermes düzenledi.

  57. Derneğimiz Bursa Şubesi’nde yoğun talep üzerine 15 Aralık 2015 Salı günü akşamı Kırım Tatarca Kursları başladı. Dersler eğitimini Kırım Mühendislik ve Pedagoji Üniversitesi Kırım Tatar ve Türk Dili Bölümü’nde tamamlayan, daha sonra aynı bölümde öğretim üyesi olarak da görev yapan Şemsiye Satı tarafından veriliyor.

  58. Diaspora’da kültürü yaşatmak, güçlü bir dans ekibi kurmak ve gelecek kuşaklara Kırım Tatar Dans Kültürü’nü en doğru şekliyle aktarmak amacıyla çalışmalar bir süredir devam etmekteydi. Bu çalışmaların neticesinde bir topluluk oluşturma kararı verildi ve Derneğimiz bünyesinde Aralık ayında “Cıyın Ansambli” adıyla Kırım Tatar Halk Oyunları Topluluğu kuruldu.

  59. Üyelerimizin talepleri doğrultusunda, Kırım Tatarca ve Rusça dil kursları sürdürüldü.

  60. Derneğimizin halkoyunları ve müzik ekipleri yıl boyunca çalışmalarını sürdürdü.